Sovuq va mo'tadil iqlim mintaqalari

Yevrosiyoning arktika, subarktika va mo'tadil iqlim mintaqalari; mo'tadil mintaqadagi iqlim turlari: dengiz, mo'tadil kontinental, kontinental, keskin kontinental va musson iqlimi.

Iqlim mintaqalari

Yevrosiyo shimoldan janubga juda uzoq cho'zilgani uchun unda Shimoliy yarimsharning barcha iqlim mintaqalari bor. Avval sovuq va mo'tadil mintaqalar bilan tanishamiz.

🌡 Yevrosiyo: iqlim mintaqalari

Mintaqani xaritada yoki ro'yxatdan tanlang. E'tibor bering: materik juda katta: mintaqa va zonalar shimoldan janubga ham, okeandan uzoqlashgan sari g'arbdan sharqqa ham almashinadi; tog'larda esa balandlik mintaqalari bor. (Chegaralar sxematik.)

Mintaqani tanlang.

Sovuq mintaqalar

Arktika iqlim mintaqasi Shimoliy Muz okeanidagi orollar va materikning shimoliy sohillarini egallaydi. Yil bo'yi sovuq arktika havosi hukmron. Yozda Quyosh bir necha oy botmasa ham, past turgani uchun yerni isita olmaydi: harorat 0…+3 °C atrofida. Qishda o'rtacha −30…−40 °C, qor bo'ronlari bo'ladi. Yog'in kam — 100–200 mm, asosan qor shaklida. Orollarning ko'p qismi muz va qor bilan qoplangan.

Subarktika iqlim mintaqasi Skandinaviyaning shimolidan Bering dengizigacha cho'zilgan. Yozi qisqa va salqin (+4…+14 °C), qishi uzoq va qahraton, bulutli kunlar ko'p. Yog'in 200–400 mm.

Mo'tadil mintaqa — to'rt xil iqlim

Mo'tadil iqlim mintaqasi Yevrosiyoning eng katta qismini egallaydi: u Atlantika sohilidan Tinch okean sohiligacha cho'zilgan. Bu yerda yil bo'yi mo'tadil havo massalari hukmron, lekin okeandan uzoq-yaqinligiga qarab iqlim turlicha:

Dengiz iqlimi — G'arbiy Yevropa (Britaniya, Fransiya, Norvegiya sohillari): Atlantikadan kelgan iliq va nam havo tufayli qishi yumshoq (0…+5 °C), yozi salqin (+15…+18 °C), yog'in yil bo'yi bir tekis, 1000 mm dan ko'p. Norvegiyaning Bergen shahrida yiliga 2000 mm dan ortiq yog'in yog'adi.
Mo'tadil kontinental iqlim — Sharqiy Yevropa: qishi sovuq va qorli (−5…−15 °C), yozi iliq, yog'in 500–700 mm.
Kontinental va keskin kontinental iqlim — G'arbiy va Sharqiy Sibir, Qozog'iston, Mongoliya: okeandan juda uzoq, qishi qahraton (Yakutskda yanvarda −38 °C), yozi iliq yoki issiq, yog'in kam (200–400 mm). Yillik harorat farqi 50–60 °C ga yetadi.
Musson iqlimi — Uzoq Sharq (Amur bo'yi, Shimoliy Xitoy, Koreya): qishda materikdan sovuq va quruq shamol esadi, yozda esa Tinch okeandan kelgan musson ko'p yomg'ir keltiradi — yillik yog'inning asosiy qismi yozga to'g'ri keladi.

📊 Iqlim diagrammasi (klimatogramma)

Ustunlar — har oydagi yog'in (mm), qizil chiziq — oyning o'rtacha harorati (°C). Stansiyani tanlang, ikkinchisini solishtirish uchun qo'shing.

Stansiya Solishtirish (harorat chizig'i)

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Yevrosiyoning sovuq iqlim mintaqalari qaysilar? Javob

Arktika va subarktika iqlim mintaqalari.

2 Mo'tadil mintaqada qanday iqlim turlari bor? Javob

Dengiz, mo'tadil kontinental, kontinental (keskin kontinental) va musson iqlimi.

3 Dengiz iqlimining belgilari qanday? Javob

Qishi yumshoq, yozi salqin, yog'in yil bo'yi bir tekis va ko'p.

4 Mo'tadil mintaqada harorat va yog'in g'arbdan sharqqa qanday o'zgaradi? Javob

Qish sovuqroq, yillik harorat farqi kattaroq, yog'in kamroq bo'lib boradi; Tinch okean sohilida esa musson yog'inlari ko'payadi.

5 Musson iqlimi qayerda va uning o'ziga xosligi nimada? Javob

Uzoq Sharqda: qishi quruq va sovuq, yozi sernam — yog'inning asosiy qismi yozga to'g'ri keladi.

6 Arktika iqlim mintaqasida yozda nega havo isimaydi? Javob

Quyosh ufqdan past turadi, nurlari qiya tushadi va yerni isita olmaydi.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Yevrosiyoning eng katta iqlim mintaqasi qaysi?
2.G'arbiy Yevropada qanday iqlim hukmron?
3.Yakutskda qanday iqlim?
4.Uzoq Sharqdagi mo'tadil iqlim turi qaysi?
5.Kontinental iqlimda yillik yog'in miqdori qanday?
6.Subarktika mintaqasida yozgi harorat qancha?
7.Qaysi shaharda yillik yog'in eng ko'p?