6-sinf geografiya

Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi

💡 40 mavzu

6-sinfda Yer yuzi bo'ylab katta sayohat boshlanadi. Avval butun sayyorani o'rab turgan geografik qobiq — litosfera, gidrosfera, atmosfera va biosferaning bir-biriga ta'siri, iqlim mintaqalari va tabiat zonalari o'rganiladi. So'ng Dunyo okeani, keyin esa oltita materik — Afrika, Avstraliya va Okeaniya, Antarktida, Janubiy Amerika, Shimoliy Amerika va Yevrosiyo hamda to'rtta okean birma-bir ko'rib chiqiladi.

Har bir mavzu — bitta dars uchun to'liq sahifa: sodda tushuntirish, interaktiv xaritalar va animatsiyalar (materik pasporti, okean oqimlari, iqlim diagrammalari, balandlik mintaqalari va boshqalar), qiziqarli faktlar, tayanch tushunchalar kartalari, savol-javoblar va o'zingizni sinash uchun test. Mavzular "Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi" o'quv dasturi tartibida joylashgan.

Mavzular

Kirish

  1. 1 «Materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi» kursida nimalar o'rganiladi? Kurs tuzilishi: geografik qobiq, okeanlar va materiklar tabiati. Materik va qit'a farqi, oltita materik va to'rtta okean, dengiz, qo'ltiq, bo'g'iz va qirg'oq chizig'i tushunchalari.
  2. 2 Geografik xaritalar va ularning turlari. Atlaslar, globuslar Xaritalar hududi, masshtabi, mazmuni va maqsadiga ko'ra turlari; xarita proyeksiyalari va ularning buzilishlari; atlas va globus tarixi — Ptolemey, Beruniy, Bexaym, Merkator va Hoji Yusuf Hay'atiy.

I bob. Geografik qobiq

  1. 3 Geografik qobiqning chegaralari va xususiyatlari Geografik qobiq nima, uning yuqori (ozon pardasi) va quyi chegaralari, tarkibiy qismlari, modda va energiya almashinuvi, vertikal va gorizontal tuzilishi.
  2. 4 Geografik qobiqning rivojlanish bosqichlari va umumiy qonuniyatlari Nobiogen, biogen va antropogen bosqichlar, geoxronologik jadval (eralar va tog' burmalanishlari), bir butunlik, modda va energiya aylanishi, ritmiklik, zonallik va balandlik mintaqalanishi qonuniyatlari.
  3. 5 Litosfera va Yer relyefi Litosfera va Yer po'sti, materik va okean po'sti farqi, platformalar va burmalanish mintaqalari, litosfera plitalari, quruqlik va okean tubining asosiy relyef shakllari.
  4. 6 Materiklar va okeanlarning paydo bo'lishi va rivojlanishi Quyosh sistemasi va Yerning paydo bo'lishi haqidagi gipotezalar, moddalarning saralanishi, Vegenerning mobilizm g'oyasi, Pangeya, Lavraziya va Gondvana, litosfera plitalari tektonikasi va uning dalillari.
  5. 7 Gidrosfera va uning tarkibiy qismlari Gidrosfera tarkibi: okean suvlari, daryolar, ko'llar, muzliklar, yerosti suvlari va abadiy muzloq yerlar. Ko'llarning turlari, qor chizig'i, artezian suvlari, suv omborlari.
  6. 8 Atmosfera. Yerning iqlim mintaqalari Atmosferaning tarkibi va qatlamlari, iqlim hosil qiluvchi omillar, havo massalari (ekvatorial, tropik, mo'tadil, arktika), 7 ta asosiy va 6 ta oraliq iqlim mintaqasi, iqlim diagrammalarini o'qish.
  7. 9 Tabiat komplekslari, ularning almashinishi va zonalligi Tabiat komponentlari va tabiat komplekslari (landshaftlar), ularning katta-kichikligi, tabiat zonalari va ularning kenglik hamda okeandan uzoqlashish bo'yicha almashinishi, balandlik mintaqalari, okeandagi tabiat mintaqalari.
  8. 10 Yer yuzi aholisi, irqlar Dunyo aholisining o'sishi va «demografik portlash», aholisi eng ko'p mamlakatlar, irqlar, aholining notekis joylashuvi sabablari, tabiiy boyliklar turlari, landshaftlarning inson ta'siri darajasiga ko'ra turlari va tabiatni muhofaza qilish.

II bob. Okeanlar tabiati

  1. 11 Dunyo okeani va uning qismlari Dunyo okeani tushunchasi, okeanlar va materiklar yarimsharlari, okeanlarning o'rganilish tarixi, dengizlarning turlari, eng katta qo'ltiq va bo'g'izlar.
  2. 12 Dunyo okeani tubining geologik tuzilishi va relyefi Okean tubi litosfera plitalari, okean yotqiziqlari (terrigen yotqiziqlar, okean loyqasi, qizil gil), okean tubining relyef shakllari — shelf, materik yonbag'ri, abissal tekisliklar, o'rta okean tizmalari, chuqur novlar; okean havzalari.
  3. 13 Okean suvining xususiyatlari Okean suvining sho'rligi (promille), harorati va uning kenglik hamda chuqurlik bo'yicha o'zgarishi, okean oqimlari, qalqish, shamol to'lqinlari va sunami.
  4. 14 Dunyo okeanining atmosfera va quruqlikka ta'siri «Okean — atmosfera — quruqlik» tizimi, okean — issiqlik akkumulyatori, dengiz va kontinental havo massalari, tropik quyunlar (tayfun, dovul), iliq va sovuq oqimlarning materiklar tabiatiga ta'siri.
  5. 15 Okean boyliklari, ulardan foydalanish va muhofaza qilish Okean hayoti: plankton, nekton va bentos; biologik, kimyoviy, mineral va energetik boyliklar; baliq ovi, dengizdan neft va gaz qazib olish, dengiz transporti, turizm; okeanning ifloslanishi va muhofazasi.

III bob. Afrika

  1. 16 Afrika materigining geografik o'rni va o'rganilish tarixi Afrikaning asosiy xususiyatlari, to'rt yarimsharda joylashgani, chekka nuqtalari, qirg'oqlari, nomining kelib chiqishi, insoniyat beshigi; Ibn Battuta, Diash, Vasko da Gama, Livingston va Stenli sayohatlari.
  2. 17 Afrikaning geologik tuzilishi, foydali qazilmalari va relyefi Afrika — Gondvana bo'lagi; qadimgi platforma va Atlas burmali tog'lari; Buyuk Afrika yer yorig'i, gorst va grabenlar; olmos, oltin, mis, neft va boshqa boyliklar; «past» va «baland» Afrika, eng baland va eng past nuqtalar.
  3. 18 Afrika iqlimining xususiyatlari Nega Afrika eng issiq materik: Quyoshning zenitda turishi, quyosh radiatsiyasi; iqlim hosil qiluvchi omillar — havo massalari, passatlar, relyef, okean oqimlari; Gvineya qo'ltig'i sohillaridagi yomg'irlar va qirg'oq cho'llari.
  4. 19 Afrikaning iqlim mintaqalari Afrikadagi yettita iqlim mintaqasi: ekvatorial, ikkita subekvatorial, ikkita tropik va ikkita subtropik; har birining havo massalari, harorati, yog'inlari; samum va xamsin shamollari; klimatogrammalarni solishtirish.
  5. 20 Afrikaning ichki suvlari Afrika daryolarining havzalari; Nil, Kongo, Niger, Zambezi va Oranj daryolari; Viktoriya sharsharasi; tektonik va oqmas ko'llar — Viktoriya, Tanganika, Nyasa, Chad; yerosti suvlari; al-Farg'oniy va nilometr.
  6. 21 Ekvatorial o'rmonlar va savannalar Afrika tabiat zonalarining ekvatordan ikki tomonga takrorlanishi; doim nam ekvatorial o'rmonlar (gileya) — qavatlari, ferralit tuproqlari, o'simlik va hayvonlari; mavsumiy nam o'rmonlar; savannalar — fasliy o'zgarishlar va yirik hayvonlar dunyosi.
  7. 22 Afrikaning tropik cho'llari va subtropiklari Sahroi Kabir, Kalahari va Namib cho'llari: iqlimi, kun va tun harorati, toshloq va qumli cho'llar, qoldiq tog'lar, vohalar, o'simlik va hayvonlar; shimoli-g'arbiy va janubi-g'arbiy subtropiklarning qattiq bargli o'rmon va butazorlari.
  8. 23 Afrikaning tabiiy geografik o'lkalari Afrikaning to'rtta tabiiy geografik o'lkasi: Shimoliy, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Afrika — ularning relyefi, iqlimi, tabiat zonalari va o'ziga xos xususiyatlari; Madagaskar oroli.
  9. 24 Afrika aholisi va uning tabiatga ta'siri Afrika aholisi soni va o'sishi, xalqlari va irqiy tarkibi, aholining notekis joylashuvi, insonning Afrika tabiatiga ta'siri — o'rmonlar kesilishi, cho'llashish, brakonerlik; milliy bog'lar va qo'riqxonalar.
  10. 25 Atlantika okeani Atlantika okeanining asosiy xususiyatlari, geografik o'rni, nomi va o'rganilishi, O'rta Atlantika tizmasi, iqlimi, suvining harorati va sho'rligi, oqimlari, Sargasso dengizi, xo'jalik ahamiyati — kemachilik, baliq ovi, neft.
  11. 26 Hind okeani Hind okeanining geografik o'rni va asosiy xususiyatlari, o'rganilish tarixi, tubi relyefi va Zond botig'i, mussonlar va iqlimi, eng issiq va sho'r dengizlari, organik dunyosi, marjon riflari, neft va dengiz yo'llari.

IV bob. Avstraliya va Okeaniya

  1. 27 Avstraliyaning geografik o'rni, o'rganilish tarixi, tuzilishi va relyefi Avstraliya — eng kichik, eng past va eng quruq materik; geografik o'rni va chekka nuqtalari; Yanszon, Tasman, Kuk sayohatlari; qadimgi platforma, foydali qazilmalar; G'arbiy Avstraliya yassi tog'ligi, Markaziy pasttekislik va Katta Suvayirg'ich tizmasi.
  2. 28 Avstraliyaning iqlimi, ichki suvlari va tabiat zonalari Nega Avstraliya eng quruq materik; to'rtta iqlim mintaqasi; kriklar, Murrey va Darling, sho'r ko'llar, Katta Artezian havzasi; tabiat zonalari — nam o'rmonlar, savannalar, cho'llar va skreblar; xaltali hayvonlar va endemiklar.
  3. 29 Avstraliya aholisi va uning tabiatga ta'siri Avstraliyaning tub aholisi — aborigenlar; yevropaliklar avlodlari; aholining joylashuvi va zichligi; insonning tabiatga ta'siri — quyonlar, qamish qurbaqasi, yo'qolgan turlar; milliy bog'lar.
  4. 30 Takrorlash: geografik qobiq, okeanlar, Afrika va Avstraliya Takrorlash darsi: geografik qobiq, Dunyo okeani, Afrika va Avstraliyaning asosiy xususiyatlari; «Xaritada top!» o'yini, materiklarni solishtirish va kengaytirilgan test.
  5. 31 Tinch okean Tinch okeanning asosiy xususiyatlari va geografik o'rni, o'rganilish tarixi (Balboa, Magellan, Kuk), «olovli halqa» va eng chuqur botiqlar, iqlimi va tayfunlar, oqimlari, organik dunyosi va xo'jalik ahamiyati.
  6. 32 Okeaniya Okeaniya — Tinch okeandagi orollar dunyosi; Melaneziya, Mikroneziya va Polineziya; orollarning kelib chiqishiga ko'ra turlari — materik, vulqon va marjon orollari; atollar qanday hosil bo'ladi; o'rganilish tarixi va Mikluxo-Maklay; foydali qazilmalar.
  7. 33 Okeaniyaning iqlimi, tabiat zonalari va aholisi Okeaniya iqlimi — yumshoq, iliq va sernam; Gavayi tog'larining rekord yog'inlari; tabiat zonalari: nam o'rmonlar va savannalar; kokos palmasi, non daraxti, kivi, kazuar; aholisi — papuaslar, melanezlar, polineziyaliklar, maorilar.

V bob. Antarktida

  1. 34 Antarktidaning geografik o'rni, o'rganilish tarixi, tuzilishi va relyefi Antarktida — muz bilan qoplangan yagona materik; geografik o'rni, kashf etilishi (Bellinsgauzen va Lazarev), qutbga poyga (Amundsen va Skott), Antarktida haqidagi shartnoma; geologik tuzilishi, foydali qazilmalar, muz qoplami va muz ostidagi relyef.
  2. 35 Antarktidaning iqlimi va tabiat komplekslari Eng sovuq materik iqlimi: yuqori bosim, katabatik (oqib tushuvchi) shamollar va qor bo'ronlari, «Sovuq qutbi» — Vostok stansiyasi, qutb kuni va tuni; antarktika va subantarktika mintaqalari; okean bo'yidagi hayot — kril, kitlar, tyulenlar, pingvinlar.

VI bob. Janubiy Amerika

  1. 36 Janubiy Amerikaning geografik o'rni, o'rganilish tarixi, tuzilishi va relyefi Janubiy Amerikaning rekordlari, geografik o'rni va chekka nuqtalari; Kolumb, Vespuchchi, Magellan, Orelyana, Gumboldt; Gondvana bo'lagi va yosh And tog'lari; foydali qazilmalar; Tog'li G'arb va Tekislikli Sharq.
  2. 37 Janubiy Amerikaning iqlimi va ichki suvlari Nega Janubiy Amerika eng sernam materik; oltita iqlim mintaqasi; Atakama — eng quruq cho'l; Amazonka — eng sersuv daryo, Parana, Orinoko; Iguasu va Anxel sharsharalari; Titikaka va Marakaybo ko'llari.
  3. 38 Janubiy Amerikaning tabiat zonalari va balandlik mintaqalari Selva — Amazoniyaning ekvatorial o'rmonlari, savannalar (lyanos, kampos), dashtlar — pampa, Patagoniya chalacho'llari, Atakama cho'li; o'simlik va hayvonlari; And tog'larining balandlik mintaqalari.
  4. 39 Janubiy Amerikaning tabiiy geografik o'lkalari Tog'li G'arb (Shimoliy, Markaziy va Janubiy And) va Tekislikli Sharq (Lyanos-Orinoko, Gviana, Amazoniya, Braziliya yassi tog'ligi, La-Plata, Patagoniya) o'lkalari; Amazoniya va Braziliya yassi tog'ligini taqqoslash.
  5. 40 Janubiy Amerika aholisi va tabiatni muhofaza qilish Janubiy Amerika aholisi: indeyslar, inklar sivilizatsiyasi, yevropaliklar va afrikaliklar avlodlari, metislar va mulatlar; tillar; aholining joylashuvi; Amazoniya o'rmonlarining kesilishi va milliy bog'lar.
Maktab: barcha kurslar