Avstraliya aholisi va uning tabiatga ta'siri

Avstraliyaning tub aholisi — aborigenlar; yevropaliklar avlodlari; aholining joylashuvi va zichligi; insonning tabiatga ta'siri — quyonlar, qamish qurbaqasi, yo'qolgan turlar; milliy bog'lar.

Aborigenlar

Avstraliyaning tub aholisi — aborigenlar (lotincha «ab origine» — «boshidan beri»). Ularning ajdodlari bu materikka 50–65 ming yil oldin Janubi-Sharqiy Osiyodan kelgan — aborigenlar madaniyati Yerdagi eng qadimgi uzluksiz madaniyatlardan biri. Ular ovchilik va termachilik bilan yashashgan, dehqonchilik va chorvachilik qilishmagan, lekin tabiatni juda yaxshi bilishgan: qaysi o'simlik yeyiladi, suv qayerda yashiringan, olovdan qanday foydalanish kerak. Aborigenlar ixtiro qilgan bumerang otilganda qaytib keladi!

Aborigenlar asosan materikning yashash uchun qulay sharqiy va janubi-sharqiy qismlarida yashagan. Yevropaliklar kelib, qo'ychilik rivojlangach, ular quruq, noqulay yerlarga siqib chiqarildi. Hozir aborigenlar va Torres bo'g'ozi orollari aholisi mamlakat aholisining ~4 % ini tashkil etadi.

Hozirgi aholi

Avstraliya aholisi — 27 mln dan ortiq, asosan Buyuk Britaniya va Irlandiyadan, keyinroq Yevropaning boshqa mamlakatlari va Osiyodan ko'chib kelganlar avlodlari. Davlat tili — ingliz tili. Avstraliya Ittifoqi — materikni to'liq egallagan yagona davlat; poytaxti — Kanberra.

Avstraliya — aholisi eng siyrak joylashgan materiklardan biri: o'rtacha 1 km² ga 3–4 kishi to'g'ri keladi. Aholining 85 % dan ortig'i shaharlarda yashaydi. Aholi asosan materikning qulay sharqiy, janubi-sharqiy va janubi-g'arbiy chekkalarida, okean bo'yidagi shaharlarda to'plangan; ikki eng yirik shahar — Sidney va Melburn — har birida 5 mln ga yaqin kishi yashaydi.

🗺 Avstraliya: materik pasporti

Xaritadagi belgini yoki pastdagi nomni bosing. «Chekka nuqtalar» — materikning eng shimoliy, janubiy, g'arbiy va sharqiy nuqtalari koordinatalari bilan.

Belgilardan birini bosing.

Inson tabiatni qanday o'zgartirdi?

Yevropaliklar kelgandan keyin Avstraliya tabiati juda tez va kuchli o'zgardi:

O'rmon va butazorlar o'rnida bug'doyzorlar, yaylovlar, uzumzorlar paydo bo'ldi — antropogen landshaftlar.
Kelgindilar o'zlari bilan boshqa materiklardan hayvonlar olib kelishdi. 1859-yilda ov uchun keltirilgan bir necha o'nlab quyon tabiiy dushmani yo'qligi sababli yuz millionlab boshga ko'payib, yaylovlarni payhon qildi. Hasharotlarga qarshi keltirilgan zaharli qamish qurbaqasi ham mahalliy hayvonlarga katta zarar yetkazmoqda.
Ov va yashash joylarining buzilishi natijasida ko'p turlar yo'qoldi: xaltali bo'ri (tilatsin) 1936-yilda butunlay qirilib ketdi; ayrim kenguru va vombat turlari yo'qolish arafasida.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Avstraliyaning tub aholisi kimlar? Javob

Aborigenlar; ularning ajdodlari 50–65 ming yil oldin Janubi-Sharqiy Osiyodan kelgan.

2 Aholining ko'p qismi materikning qaysi qismida to'plangan va nega? Javob

Sharqiy, janubi-sharqiy va janubi-g'arbiy chekkalarida — iqlimi qulay, yog'in yetarli, okean bo'yida.

3 Avstraliyaning poytaxti va eng yirik shaharlari qaysilar? Javob

Poytaxti — Kanberra; eng yirik shaharlari — Sidney va Melburn.

4 Avstraliyaning qaysi qismlari tabiati ko'p o'zgargan? Javob

Aholi zich yashaydigan sharqiy, janubi-sharqiy va janubi-g'arbiy qismlari.

5 Keltirilgan quyonlar Avstraliya tabiatiga qanday ta'sir qildi? Javob

Tabiiy dushmani yo'qligi sababli yuz millionlab ko'payib, yaylovlar va o'simliklarni payhon qildi.

6 Avstraliyada qaysi hayvon butunlay qirilib ketgan? Javob

Xaltali bo'ri (tilatsin) — 1936-yilda.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Avstraliyaning tub aholisi qanday ataladi?
2.Avstraliyaning poytaxti qaysi?
3.Aborigenlarning otilganda qaytib keladigan quroli nima?
4.Avstraliyaga keltirilib, yuz millionlab ko'payib ketgan hayvon qaysi?
5.1936-yilda qirilib ketgan Avstraliya hayvoni qaysi?
6.Avstraliya aholisi asosan qayerda yashaydi?
7.Avstraliya aholisi taxminan qancha?