6-sinf geografiya III bob. Afrika ⏱ 4 daqiqa o'qish

Afrikaning tabiiy geografik o'lkalari

Afrikaning to'rtta tabiiy geografik o'lkasi: Shimoliy, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Afrika — ularning relyefi, iqlimi, tabiat zonalari va o'ziga xos xususiyatlari; Madagaskar oroli.

Nega o'lkalarga bo'linadi?

Afrika juda katta materik va uning turli qismlarining tabiati bir-biriga o'xshamaydi. Shuning uchun u relyefi, iqlimi va tabiat zonalarining birikmasiga qarab yirik tabiiy geografik o'lkalarga ajratiladi. Hozir Afrikada to'rtta yirik o'lka ajratiladi: Shimoliy, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Afrika.

🗺 Afrika: materik pasporti
Xaritadagi belgini yoki pastdagi nomni bosing. «Chekka nuqtalar» — materikning eng shimoliy, janubiy, g'arbiy va sharqiy nuqtalari koordinatalari bilan.
Ekvator Shimoliy tropik Janubiy tropik Shimoliy qutb doirasi Janubiy qutb doirasi Shimoliy Afrika Markaziy Afrika Sharqiy Afrika Janubiy Afrika Shimoliy Afrika Markaziy Afrika Sharqiy Afrika Janubiy Afrika Serengeti Ngorongoro Masai-Mara Bvindi Virunga Okavango deltasi Chobe Etosha Kryuger Sentral-Kalahari Kilimanjaro Keniya tog'i Atlas tog'lari Drakon tog'lari Efiopiya tog'ligi Sharqiy Afrika yer yoriqlari Sahroi Kabir Kalahari Namib Kongo botig'i Viktoriya ko'li Tanganika ko'li Chad ko'li Assal ko'li Nil Kongo Niger Zambezi Viktoriya sharsharasi Madagaskar Somali yarimoroli Gvineya qo'ltig'i Suvaysh kanali Shimoliy: 37°21′ sh.k., 9°45′ sh.u. Janubiy: 34°50′ j.k., 20° sh.u. G'arbiy: 14°45′ sh.k., 17°32′ g'.u. Sharqiy: 10°26′ sh.k., 51°24′ sh.u.
Belgilardan birini bosing.

Shimoliy Afrika

Janubda mavsumiy nam o'rmonlardan shimolda O'rta dengizgacha, g'arbda Atlantika okeanidan sharqda Efiopiya tog'larining etaklarigacha cho'zilgan eng katta o'lka. Unda bir-biridan farq qiladigan uchta tabiat kompleksi bor:

  1. Atlas tog'lari va O'rta dengiz sohillari — qattiq bargli doim yashil o'rmon va butazorlar, O'rta dengiz tipidagi iqlim;
  2. Sahroi Kabir — qumli va toshloq cho'llar, qoldiq tog'liklar, vohalar;
  3. Sudan va Sahel — savannalar va chalacho'llar («Sudan» arabcha «qoralar o'lkasi» degani).

Markaziy Afrika

Gvineya qo'ltig'i sohillari va Kongo botig'ini qamrab oladi. Bu — doim yashil sernam ekvatorial va mavsumiy nam o'rmonlar o'lkasi. Bu yerda qimmatbaho mebel yasaladigan qizil daraxt, moyli palma, seyba, kauchuk beruvchi daraxtlar o'sadi. Gorilla, okapi, mitti begemot, setse pashshasi (odam va chorvaga xavfli uyqu kasalligini tarqatadi) faqat shu hududda uchraydi. O'rmonlarda past bo'yli pigmey xalqlari yashaydi.

Sharqiy Afrika

Materikning eng baland qismi — Efiopiya tog'ligi va Sharqiy Afrika yassi tog'ligi. Uni «Afrikaning tomi» deyishadi. Bu yerdan Buyuk Afrika yer yorig'i o'tadi, shuning uchun o'lkada chuqur tektonik ko'llar, so'ngan va harakatdagi vulqonlar ko'p; Afrikaning eng baland nuqtasi — Kilimanjaro ham shu yerda. Balandlik mintaqalari aniq ifodalangan: savannadan tog' o'rmonlari, alp o'tloqlari va muzliklargacha.

Ekvator yaqinida bo'lsa ham, balandlik tufayli iqlim nisbatan salqin va yoqimli. Bu yerda dunyoga mashhur Serengeti, Ngorongoro, Masai-Mara milliy bog'lari joylashgan.

Janubiy Afrika

Kongo va Zambezi daryolari suvayirg'ichidan janubdagi hudud. Bu o'lkani «kichik Afrika» deyishadi: nisbatan kichik maydonda tabiat ham kenglik bo'yicha (savannadan subtropiklargacha), ham okeandan uzoqlashgan sari (sharqdagi sernam o'rmonlardan g'arbdagi Namib cho'ligacha) tez almashadi. Bu yerda Kalahari va Namib cho'llari, Drakon tog'lari, Viktoriya sharsharasi, Okavango deltasi bor.

Madagaskar — kelib chiqishiga ko'ra yirik materik oroli: u millionlab yillar oldin Gondvanadan ajralgan. Uzoq vaqt yakkalanib qolgani uchun orolda dunyoning boshqa hech bir joyida uchramaydigan o'simlik va hayvonlar ko'p, masalan, lemurlar. Orol tabiatiga Hind okeanining ta'siri kuchli: sharqi sernam tropik o'rmonlar, g'arbi savannalar.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Afrikada nechta tabiiy geografik o'lka ajratiladi? Javob
To'rtta: Shimoliy, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Afrika.
2 Shimoliy Afrika qanday tabiat komplekslaridan iborat? Javob
Atlas tog'lari va O'rta dengiz sohillari (qattiq bargli o'rmon-butazorlar), Sahroi Kabir (cho'llar) va Sudan-Sahel (savanna va chalacho'llar).
3 Markaziy Afrikaning o'ziga xos xususiyatlari nimalardan iborat? Javob
Ekvatorial va mavsumiy nam o'rmonlar; qizil daraxt, moyli palma; gorilla, okapi, setse pashshasi; pigmey xalqlari.
4 Nega Sharqiy Afrika «Afrikaning tomi» deyiladi? Javob
Chunki u materikning eng baland qismi — Efiopiya tog'ligi va Sharqiy Afrika yassi tog'ligi, Kilimanjaro shu yerda.
5 Nega Janubiy Afrikani «kichik Afrika» deyishadi? Javob
Kichik hududda tabiat ham kenglik, ham okeandan uzoqlik bo'yicha tez almashadi.
6 Madagaskarning o'ziga xosligi nimada? Javob
U Gondvanadan ajralgan materik oroli; uzoq yakkalanib qolgani uchun lemurlar kabi noyob hayvon va o'simliklar ko'p.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7
  1. 1.Afrikaning qaysi o'lkasi eng baland?
  2. 2.Kongo botig'i qaysi o'lkada joylashgan?
  3. 3.«Kichik Afrika» deb qaysi o'lkani atashadi?
  4. 4.Lemurlar faqat qayerda yashaydi?
  5. 5.Uyqu kasalligini tarqatuvchi pashsha qanday ataladi?
  6. 6.Serengeti milliy bog'i qaysi o'lkada?
  7. 7.«Sudan» so'zi arabchadan tarjimada nimani bildiradi?