Okean boyliklari, ulardan foydalanish va muhofaza qilish

Okean hayoti: plankton, nekton va bentos; biologik, kimyoviy, mineral va energetik boyliklar; baliq ovi, dengizdan neft va gaz qazib olish, dengiz transporti, turizm; okeanning ifloslanishi va muhofazasi.

Hayot beshigi

Olimlarning fikricha, Yerda hayot aynan okeanda — qirg'oq bo'yidagi iliq, sayoz suvlarda paydo bo'lgan. Bugun okeanda mikroskopda ko'rinadigan suvo'tlardan tortib, og'irligi 150 tonnaga yetadigan ko'k kitgacha — Yer tarixidagi eng katta hayvongacha — juda ko'p organizmlar yashaydi. Hozirgacha okeanda taxminan 160 ming hayvon va 10 ming o'simlik turi aniqlangan, ammo olimlar hali kashf qilinmagan turlar bundan ham ko'p deb hisoblaydi.

Okean organizmlari yashash tarziga ko'ra uch guruhga bo'linadi:

Plankton — oqim bilan suzib yuradigan mayda organizmlar (mikroskopik suvo'tlar — fitoplankton, mayda qisqichbaqasimonlar — zooplankton). Ular okeandagi oziq zanjirining asosi.
Nekton — mustaqil suzib yuradiganlar: baliqlar, kitlar, delfinlar, kalmarlar.
Bentos — okean tubida yashaydiganlar: marjonlar, dengiz yulduzlari, mollyuskalar, suvo'tlar.

Okean boyliklari

Okean boyliklari to'rt guruhga bo'linadi:

Biologik boyliklar — baliq, kit, qisqichbaqa, mollyuska, suvo'tlar. Odamlar iste'mol qiladigan hayvon oqsilining qariyb beshdan bir qismi dengizdan olinadi. Eng ko'p treska, seld, skumbriya, minteye, anchous ovlanadi.
Kimyoviy boyliklar — dengiz suvidan osh tuzi, magniy, brom olinadi; ko'p mamlakatlarda dengiz suvi chuchuklashtirilib, ichimlik suvi tayyorlanadi.
Mineral boyliklar — shelfdan neft va gaz (Fors qo'ltig'i, Meksika qo'ltig'i, Shimoliy dengiz, Venesuela qirg'oqlari), qum va shag'al, qalay; okean tubida temir-marganets konkretsiyalari bor.
Energetik boyliklar — qalqish, to'lqin va shamol energiyasi. Fransiya, Koreya va boshqa mamlakatlarda qalqish elektr stansiyalari ishlaydi.

Dengiz yo'llari va turizm

Dunyo okeani — eng arzon transport yo'li. Xalqaro savdo yuklarining katta qismi dengiz orqali tashiladi, okean qirg'oqlarida 2700 dan ortiq port-shahar bor. Tashiladigan asosiy yuk — neft va neft mahsulotlari; ularni maxsus kemalar — tankerlar tashiydi.

Okean bo'yidagi plyajlar, marjon riflari, kruiz sayohatlari bilan bog'liq dengiz turizmi ham tobora rivojlanmoqda.

Okeanni asrash

Okean cheksiz emas. Uni ifloslantiruvchi asosiy manbalar:

neft — tanker halokatlari va burg'u platformalaridagi avariyalar;
plastik chiqindilar — oqimlar ularni ulkan «chiqindi orollari»ga to'playdi;
shahar va zavodlarning oqava suvlari, dalalardan yuvilgan o'g'itlar;
haddan tashqari baliq ovlash — ayrim baliq turlari kamayib ketgan.

150 t

Ko'k kitning og'irligi

160 000 tur

Okeanda aniqlangan hayvon turlari

2700 dan ortiq

Dengiz port-shaharlari

50 %

Kislorodning okean suvo'tlari beradigan ulushi

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Okean organizmlari yashash tarziga ko'ra qanday guruhlarga bo'linadi? Javob

Plankton (oqim bilan suzib yuruvchi mayda organizmlar), nekton (mustaqil suzuvchilar), bentos (okean tubida yashovchilar).

2 Okean boyliklari qanday guruhlarga bo'linadi? Javob

Biologik, kimyoviy, mineral va energetik boyliklarga.

3 Okeandan qaysi baliqlar ko'p ovlanadi? Javob

Treska, seld, skumbriya, minteye, anchous va boshqalar.

4 Dengizdan neft va gaz eng ko'p qayerlarda qazib olinadi? Javob

Fors qo'ltig'i, Meksika qo'ltig'i, Shimoliy dengiz, Venesuela qirg'oqlari va boshqa shelflarda.

5 Okean suvlari nima sababdan ifloslanmoqda? Javob

Neft to'kilishi, plastik chiqindilar, shahar va zavod oqavalari, dalalardan yuvilgan o'g'itlar sababli.

6 Okeanni muhofaza qilish uchun qanday choralar ko'riladi? Javob

Xalqaro tashkilotlar tuziladi, dengiz qo'riqxonalari ochiladi, baliq ovi cheklanadi, chiqindilarni dengizga tashlash taqiqlanadi.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Okean tubida yashaydigan organizmlar qanday ataladi?
2.Baliqlar va kitlar qaysi guruhga kiradi?
3.Okeandagi oziq zanjirining asosini nima tashkil etadi?
4.Quyidagilardan qaysi biri okeanning mineral boyligi?
5.Neftni dengiz orqali qanday kemalar tashiydi?
6.Biz nafas oladigan kislorodning qancha qismini okean suvo'tlari ishlab chiqaradi?
7.Qalqish energiyasi okean boyliklarining qaysi guruhiga kiradi?