Ekvatorial o'rmonlar va savannalar

Afrika tabiat zonalarining ekvatordan ikki tomonga takrorlanishi; doim nam ekvatorial o'rmonlar (gileya) — qavatlari, ferralit tuproqlari, o'simlik va hayvonlari; mavsumiy nam o'rmonlar; savannalar — fasliy o'zgarishlar va yirik hayvonlar dunyosi.

Zonalar oynadagidek

Afrikada doim nam ekvatorial o'rmonlar zonasi bir marta, qolgan zonalar — mavsumiy nam o'rmonlar, savannalar va siyrak o'rmonlar, chala cho'l va cho'llar, qattiq bargli doim yashil o'rmon va butazorlar — ekvatordan shimolga va janubga ikki martadan takrorlanadi. Tog'larda esa balandlik mintaqalari bor.

🌿 Afrika: tabiat zonalari

Mintaqani xaritada yoki ro'yxatdan tanlang. E'tibor bering: ekvator Afrikani deyarli o'rtasidan kesib o'tgani uchun mintaqalar shimolga va janubga oynadagi aksdek takrorlanadi. (Chegaralar sxematik.)

Mintaqani tanlang.

Doim nam ekvatorial o'rmonlar

Bu zona ekvatorial iqlim mintaqasida — Kongo botig'ida va Gvineya qo'ltig'i sohillarida joylashgan. Uni gileya yoki yomg'irli o'rmonlar deb ham atashadi.

Ekvatorial o'rmonning asosiy xususiyatlari — doim yashilligi, ko'p qavatliligi va nihoyatda qalinligi. Ba'zi joylarda tanga kattaligidagi yerga ham quyosh nuri tushmaydi. Bu yerda o'simliklarning 25 mingga yaqin turi, jumladan, daraxtlarning mingdan ortiq turi o'sadi. Yuqori qavatda 45–50 m li ulkan seyba va palmalar, o'rtada moyli palma, pastda daraxtsimon paporotniklar, ularga chirmashgan lianalar o'sadi. Bir daraxt gullayotganda, yonidagisi meva tugadi, uchinchisi bargini almashtiradi — o'rmon yil bo'yi yashil.

Tuproqlari — qizil-sariq ferralit tuproqlar (temir birikmalari ularga qizg'ish rang beradi). Kutilmagan tomoni shundaki, bu tuproqlar chirindiga kambag'al: issiq va namda to'kilgan barglar tez chiriydi, oziq moddalarni esa o'simliklar darhol so'rib oladi.

Hayvonlarning ko'pchiligi daraxtlarda yashaydi: maymunlar (shimpanze, kolobuslar), qushlar, ilonlar, hasharotlar. Yerda esa mitti Afrika bug'uchasi (bo'yi atigi 40 sm), mitti begemot, o'rmon fili, okapi, gorilla yashaydi. Yirtqichlardan qoplon uchraydi. O'rmonning hamma joyida chumolilar va termitlar g'imirlaydi.

Mavsumiy nam o'rmonlar ekvatorial o'rmonlarni o'rab turadi. Ular ekvatorial o'rmonlarga o'xshaydi, ammo yilda bir-ikki oy quruq bo'ladi va bu paytda ayrim daraxtlar bargini to'kadi.

Savannalar

Savannalar Afrika maydonining ~40 % ini egallaydi. Bu — baland o'tli keng dashtlar, ularda yakka-yakka yoki to'p-to'p daraxtlar o'sadi. Savannalar subekvatorial mintaqada joylashgan, shuning uchun bu yerda tabiat fasllar bilan keskin o'zgaradi.

Ekvatorial o'rmonlarga yaqin joylarda o'tlarning bo'yi 3 m ga yetadi, daraxtlar ko'p, tuproqlari qizil ferralit. Cho'lga yaqinlashgan sari yog'in kamayadi: o'tlar pasayadi, daraxtlar siyraklashadi, tuproq qizil-qo'ng'irga aylanadi. Savannaning ramzlari — baobab (tanasi 10 m dan yo'g'on bo'lib, unda suv to'playdi) va soyabon shaklidagi akatsiyalar.

Dunyoning hech bir joyida savannadagidek ko'p yirik hayvon to'planmagan. Bu yerda antilopalarning 40 ga yaqin turi, zebra, jirafa, fil (balandligi 4 m gacha, og'irligi 6–7 t gacha), buyvol, karkidon, begemot, sher, qoplon, gepard, sirtlon yashaydi; daryolarda Nil timsohi (uzunligi 5–6 m) uchraydi. Qushlardan eng katta qush — Afrika tuyaqushi (bo'yi 2,5–2,8 m), kotib qush, marabu yashaydi.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Ekvatorial o'rmonlar qayerda joylashgan? Javob

Ekvatorial iqlim mintaqasida — Kongo botig'ida va Gvineya qo'ltig'i sohillarida.

2 Ekvatorial o'rmonlarning asosiy xususiyatlari qaysilar? Javob

Doim yashilligi, ko'p qavatliligi va juda qalinligi; o'simlik turlarining nihoyatda ko'pligi.

3 Ekvatorial o'rmonda qanday hayvonlar yashaydi? Javob

Gorilla, shimpanze, okapi, mitti begemot, o'rmon fili, qoplon, ko'plab qushlar, ilonlar va hasharotlar.

4 Savannalar qayerda joylashgan va qancha maydonni egallaydi? Javob

Subekvatorial mintaqada, ekvatorial o'rmonlarning ikki tomonida; Afrika maydonining ~40 % ini.

5 Savannaning asosiy xususiyatlari nimalardan iborat? Javob

Baland o'tlar va yakka daraxtlar (baobab, akatsiya), sernam va quruq fasllarning keskin almashinishi, yirik hayvonlarning ko'pligi.

6 Nega savannalarda milliy bog'lar tashkil etilgan? Javob

Noyob tabiat va yirik hayvonlarni (fil, karkidon va boshqalar) qirilib ketishdan asrash uchun.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Doim nam ekvatorial o'rmonlar yana qanday ataladi?
2.Ekvatorial o'rmonlarning tuproqlari qanday?
3.Faqat Kongo o'rmonlarida yashaydigan jirafa qarindoshi kim?
4.Savannalar Afrika maydonining qancha qismini egallaydi?
5.Savannaning ramziy daraxti qaysi?
6.Afrikada qaysi tabiat zonasi faqat bir marta uchraydi?
7.Dunyodagi eng katta qush qaysi?