6-sinf geografiya III bob. Afrika ⏱ 3 daqiqa o'qish

Afrikaning iqlim mintaqalari

Afrikadagi yettita iqlim mintaqasi: ekvatorial, ikkita subekvatorial, ikkita tropik va ikkita subtropik; har birining havo massalari, harorati, yog'inlari; samum va xamsin shamollari; klimatogrammalarni solishtirish.

Yettita mintaqa — oynadagi aks

Afrikada bitta ekvatorial va ikkitadan subekvatorial, tropik va subtropik iqlim mintaqalari shakllangan. Ekvator materikni deyarli o'rtasidan kesib o'tgani uchun ular shimolga va janubga xuddi oynadagi aksdek takrorlanadi.

🌡 Afrika: iqlim mintaqalari
Mintaqani xaritada yoki ro'yxatdan tanlang. E'tibor bering: ekvator Afrikani deyarli o'rtasidan kesib o'tgani uchun mintaqalar shimolga va janubga oynadagi aksdek takrorlanadi. (Chegaralar sxematik.)
Subtropik Tropik Subekvatorial Ekvatorial Subekvatorial Tropik Subtropik Qattiq bargli doim yashil o'rmon va butazorlar Tropik cho'llar Chala cho'l (Sahel) Savannalar va siyrak o'rmonlar Mavsumiy nam o'rmonlar Doim nam ekvatorial o'rmonlar (gileya) Mavsumiy nam o'rmonlar Savannalar va siyrak o'rmonlar Chala cho'l va cho'llar Qattiq bargli doim yashil o'rmon va butazorlar Shimoliy tropik Ekvator Janubiy tropik
Mintaqani tanlang.

Ekvatorial mintaqa

Kongo daryosi havzasining katta qismini va Gvineya qo'ltig'i sohillarini egallaydi. Yil bo'yi ekvatorial havo massalari hukmron. O'rtacha oylik harorat deyarli o'zgarmaydi — +25…+26 °C. Yog'in ko'p (yiliga 1500–3000 mm, ba'zi joylarda undan ham ko'p) va yil davomida bir tekis yog'adi.

Bu yerda har kuni deyarli bir xil «jadval» takrorlanadi: ertalab quyosh charaqlab, yer yuzini qizdiradi; tushga borib qizigan, namga to'yingan havo yuqoriga ko'tarilib, ulkan bulutlar hosil qiladi; tushdan keyin momaqaldiroq bilan kuchli jala quyadi; kechqurun yana osmon ochiladi. Yil bo'yi bitta fasl — yoz, shuning uchun o'simliklar to'xtovsiz o'sadi.

Subekvatorial mintaqalar

Ekvatorial mintaqani shimol va janubdan o'rab turadi (taxminan 15–17° kengliklargacha). Bu yerda havo massalari fasllar bilan almashadi: yozda nam ekvatorial havo kelib, yomg'irli fasl boshlanadi, qishda quruq tropik havo keladi. Ikki fasl — sernam yoz va quruq qish aniq ajralib turadi.

Tropik mintaqalar

Shimoliy tropik mintaqa Sahroi Kabirning katta qismini egallaydi. Bu yerning iqlimi nafaqat Afrikada, balki butun dunyoda eng issiq va eng quruq. Yozda osmonda bulut deyarli bo'lmaydi: quyosh toshloq va qumli yer yuzasini +70…+80 °C gacha, havoni +40…+45 °C gacha qizdiradi, kechasi esa harorat 0 °C gacha tushishi mumkin. Vaqti-vaqti bilan kuchli issiq samum va xamsin shamollari esib, qum bo'ronlarini ko'taradi. Odatda quruq yotgan daryo o'zanlari — vodiylar kamdan-kam bo'ladigan jala paytida birdan suvga to'ladi.

Janubiy tropik mintaqada Kalahari va Namib cho'llari joylashgan. Ammo uning sharqiy qirg'og'iga Hind okeanidan esadigan passatlar yomg'ir keltiradi.

Subtropik mintaqalar

Afrikaning eng shimoliy va eng janubiy chekkalari subtropik mintaqada. Yozda quruq tropik havo, qishda nam mo'tadil havo keladi. Natijada shimoli-g'arbda va janubi-g'arbda O'rta dengiz tipidagi iqlim shakllangan: yoz issiq va quruq, qish iliq va yomg'irli. Janubi-sharqiy sohillarda esa yog'in yil davomida tushadi, eng ko'pi — yozda.

📊 Iqlim diagrammasi (klimatogramma)
Ustunlar — har oydagi yog'in (mm), qizil chiziq — oyning o'rtacha harorati (°C). Stansiyani tanlang, ikkinchisini solishtirish uchun qo'shing.
🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Afrikada qanday iqlim mintaqalari shakllangan? Javob
Bitta ekvatorial va ikkitadan subekvatorial, tropik va subtropik — jami 7 ta.
2 Ekvatorial mintaqada ob-havo qanday bo'ladi? Javob
Yil bo'yi issiq (+25…+26 °C) va sernam; har kuni ertalab quyosh, tushdan keyin jala; yil bo'yi bitta fasl — yoz.
3 Subekvatorial mintaqaning ekvatorial mintaqadan farqi nimada? Javob
Unda havo massalari fasllar bilan almashadi: yoz sernam, qish quruq; yog'in kamroq va notekis taqsimlangan.
4 Nega Sahroi Kabir iqlimi dunyodagi eng issiq va quruq iqlim hisoblanadi? Javob
U yil bo'yi quruq tropik havo hukmron bo'lgan tropik mintaqada joylashgan; bulut deyarli bo'lmaydi, yog'in juda kam.
5 Afrikaning subtropik mintaqalarida qanday iqlim shakllangan? Javob
O'rta dengiz tipidagi iqlim: yozi issiq va quruq, qishi iliq va yomg'irli (janubi-sharqda yog'in yil bo'yi).
6 Samum va xamsin qanday shamollar? Javob
Sahroi Kabir va Shimoliy Afrikada esadigan issiq, quruq, qum bo'ronlarini keltiruvchi shamollar.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7
  1. 1.Afrikada nechta iqlim mintaqasi bor?
  2. 2.Afrikaning qaysi iqlim mintaqasida yil bo'yi bitta fasl — yoz bo'ladi?
  3. 3.Sernam yoz va quruq qish qaysi mintaqaga xos?
  4. 4.Sahroi Kabir qaysi iqlim mintaqasida joylashgan?
  5. 5.Afrikada qaysi iqlim mintaqasi YO'Q?
  6. 6.O'rta dengiz tipidagi iqlimda yog'in qachon ko'p yog'adi?
  7. 7.Sahroi Kabirdagi issiq, qum ko'taradigan shamol qanday ataladi?