6-sinf geografiya III bob. Afrika ⏱ 4 daqiqa o'qish

Atlantika okeani

Atlantika okeanining asosiy xususiyatlari, geografik o'rni, nomi va o'rganilishi, O'rta Atlantika tizmasi, iqlimi, suvining harorati va sho'rligi, oqimlari, Sargasso dengizi, xo'jalik ahamiyati — kemachilik, baliq ovi, neft.

Okean-rekordchi

Atlantika okeani — maydoni bo'yicha ikkinchi okean (~92 mln km²). Uning o'ziga xos xususiyatlari:

barcha yarimsharlarda joylashgan, shimoldan janubga juda uzun cho'zilgan — Arktikadan Antarktidagacha;
Buyuk geografik kashfiyotlar aynan shu okeandan boshlangan;
unda qirg'oqsiz dengiz — Sargasso dengizi bor;
okean tubini shimoldan janubga kesib o'tgan eng uzun o'rta okean tizmasi bor;
eng sho'r okean;
unga dunyodagi eng sersuv daryolar — Amazonka, Kongo, Missisipi quyiladi;
dengiz transporti bo'yicha dunyoda birinchi o'rinda.

Geografik o'rni va nomi

Atlantika beshta materik — Shimoliy va Janubiy Amerika, Yevrosiyo, Afrika va Antarktida orasida joylashgan. Eng keng joyi mo'tadil kengliklarda (~9000 km dan ortiq), eng tor joyi esa ekvator yaqinida, Braziliya va Afrika orasida (~2800 km).

🌊 Dunyo okeani: to'rtta okean

Okeanni xaritada yoki tugmadan tanlang. ▼ belgisi — okeanning eng chuqur joyi.

Maydoni

—

O'rtacha chuqurligi

—

Eng chuqur joyi

—

Dunyo okeanidagi ulushi

—

Okeanlar bir-biridan kattaligi, chuqurligi, suvining harorati va sho'rligi, hayot boyligi bilan farq qiladi. Okeanni tanlang.

Okean nomi yunon afsonasidagi Atlant (yelkasida osmon gumbazini ko'tarib turuvchi pahlavon) nomi bilan bog'liq. Undan qadimda finikiyaliklar, rimliklar, normannlar suzgan. Buyuk geografik kashfiyotlar davrida Diash, Kolumb, Kabot, Vasko da Gama, Magellan shu okean orqali safarga chiqqan. Okean tabiatini kompleks o'rganish XIX asr oxiridan — «Chellenjer» ekspeditsiyasidan boshlandi; XX asrda fransuz olimi Jak-Iv Kusto okean hayotini suv ostida suratga olib, butun dunyoga tanitdi.

Okean tubi

Atlantika okeani Pangeyaning — Lavraziya va Gondvananing parchalanishi natijasida hosil bo'lgan va hozir ham kengaymoqda. Okean tubini o'rtasidan O'rta Atlantika tizmasi shimoldan janubga S harfi shaklida 16 ming km ga yaqin cho'zilib o'tgan. Tizmaning o'rtasini chuqur rift vodiysi kesib o'tadi, ba'zi joylarda u suvdan chiqib, vulqonli orollarni hosil qiladi — Islandiya tizmaning ustida joylashgan! Shelf okeanning shimolida, Florida yarimoroli va Folklend orollari atrofida keng, Afrikaning g'arbiy sohillarida esa tor. Eng chuqur joyi — Puerto-Riko botig'i (8742 m).

Iqlimi va suvi

Atlantikada barcha iqlim mintaqalari bor. Uning yuza suvi Tinch va Hind okeanlarinikidan biroz sovuqroq (o'rtacha +16,5 °C), chunki unga Shimoliy Muz okeani va Antarktida tomonidan sovuq suvlar ko'p kirib keladi. Termik ekvatorda suv +27…+28 °C, qutblarga yaqin −1 °C gacha soviydi.

Atlantika — eng sho'r okean: o'rtacha sho'rligi ~35,5 ‰, subtropiklarda 37 ‰ dan ortiq. Uning eng sho'r dengizi — O'rta dengiz (37–39 ‰).

🌀 Dunyo okeanining oqimlari

Qizil — iliq, ko'k — sovuq oqimlar. Chiziqdagi harakat oqim yo'nalishini ko'rsatadi. Oqimni bosing.

Okean oqimlari — okean suvining katta hajmda uzoq masofalarga gorizontal harakati. Ularni asosan doimiy shamollar harakatga keltiradi. Iliq oqimlar ekvatordan qutblarga issiqlik, sovuq oqimlar esa qutblardan ekvatorga salqinlik olib boradi — okean go'yo ulkan «isitgich-sovitgich mashinasi».

Okeandagi oqimlar ikkita katta halqa hosil qiladi: shimolda soat mili bo'ylab, janubda unga teskari aylanadi. Eng mashhur oqim — Golfstrim: u Meksika qo'ltig'idan boshlanib, «okean ichidagi daryo» kabi Yevropaga issiqlik olib boradi.

Xo'jalik ahamiyati

Atlantika — dunyodagi eng gavjum okean: kemalar qatnovi, tashiladigan yuk va port-shaharlar soni bo'yicha birinchi o'rinda. Suvaysh (1869) va Panama (1914) kanallari qurilgach, uning ahamiyati yanada oshdi. Shelflaridan neft va gaz qazib olinadi (Shimoliy dengiz, Meksika qo'ltig'i, Gvineya qo'ltig'i, Braziliya), shimoliy qismida treska, seld kabi baliqlar ko'p ovlanadi. O'rta dengiz sohillari dunyo turizmida birinchi o'rinda.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Atlantika okeanini qaysi materiklar o'rab turadi? Javob

Shimoliy va Janubiy Amerika, Yevrosiyo, Afrika va Antarktida.

2 Atlantika okeani nomi nima bilan bog'liq? Javob

Yunon afsonasidagi yelkasida osmonni ko'tarib turuvchi pahlavon — Atlant nomi bilan.

3 O'rta Atlantika tizmasi qanday tuzilgan? Javob

Okean tubini shimoldan janubga S shaklida kesib o'tadi, o'rtasida rift vodiysi bor, ba'zi joylarda suvdan chiqib Islandiya kabi orollarni hosil qiladi.

4 Nega Atlantika suvlari boshqa okeanlarnikidan sovuqroq? Javob

Unga Shimoliy Muz okeani va Antarktida tomonidan sovuq suvlar ko'p kirib keladi.

5 Sargasso dengizining o'ziga xosligi nimada? Javob

U qirg'oqsiz dengiz — uni quruqlik emas, oqimlar halqasi o'rab turadi; yuzasida sargassum suvo'tlari suzib yuradi.

6 Atlantika okeanining xo'jalik ahamiyati qanday? Javob

Dengiz transporti bo'yicha birinchi o'rinda, shelfidan neft va gaz olinadi, baliq ovlanadi, sohillarida turizm rivojlangan.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Atlantika okeanining eng chuqur joyi qaysi?
2.Qaysi orol O'rta Atlantika tizmasi ustida joylashgan?
3.Qirg'oqlari yo'q dengiz qaysi?
4.Eng sho'r okean qaysi?
5.Golfstrim qayerdan boshlanadi?
6.Okeanni suv ostida suratga olib, dunyoga tanitgan fransuz olimi kim?
7.Atlantika okeani qaysi ko'rsatkich bo'yicha dunyoda birinchi?