6-sinf geografiya VI bob. Janubiy Amerika ⏱ 3 daqiqa o'qish

Janubiy Amerikaning tabiiy geografik o'lkalari

Tog'li G'arb (Shimoliy, Markaziy va Janubiy And) va Tekislikli Sharq (Lyanos-Orinoko, Gviana, Amazoniya, Braziliya yassi tog'ligi, La-Plata, Patagoniya) o'lkalari; Amazoniya va Braziliya yassi tog'ligini taqqoslash.

Ikki katta o'lka

Janubiy Amerika relyefidagi keskin farqlarga ko'ra ikkita yirik tabiiy geografik o'lkaga bo'linadi: Tog'li G'arb va Tekislikli Sharq. Ular o'z navbatida kichikroq o'lkalarga ajraladi:

  • Tog'li G'arb — Shimoliy, Markaziy va Janubiy And;
  • Tekislikli Sharq — Lyanos-Orinoko, Gviana yassi tog'ligi, Amazoniya, Braziliya yassi tog'ligi, La-Plata pasttekisligi (Gran-Chako va pampa), Patagoniya.
🗺 Janubiy Amerika: materik pasporti
Xaritadagi belgini yoki pastdagi nomni bosing. «Chekka nuqtalar» — materikning eng shimoliy, janubiy, g'arbiy va sharqiy nuqtalari koordinatalari bilan.
Ekvator Shimoliy tropik Janubiy tropik Shimoliy qutb doirasi Janubiy qutb doirasi Tog'li G'arb — And Lyanos — Orinoko Gviana yassi tog'ligi Amazoniya Braziliya yassi tog'ligi La-Plata pasttekisligi Patagoniya Tog'li G'arb — And Lyanos — Orinoko Gviana yassi tog'ligi Amazoniya Braziliya yassi tog'ligi La-Plata pasttekisligi Patagoniya Jau Manu Galapagos Iguasu Kanayma Pantanal Torres-del-Payne Chako Akonkagua And tog'lari Kotopaxi Braziliya yassi tog'ligi Gviana yassi tog'ligi Amazonka pasttekisligi La-Plata pasttekisligi Orinoko pasttekisligi Atakama cho'li Titikaka ko'li Anxel sharsharasi Iguasu sharsharasi Amazonka Parana Patagoniya Karbon ko'li Olovli Yer Galapagos orollari Shimoliy: 12°27′ sh.k., 71°40′ g'.u. Janubiy: 53°54′ j.k., 71°18′ g'.u. G'arbiy: 4°41′ j.k., 81°20′ g'.u. Sharqiy: 7°09′ j.k., 34°47′ g'.u.
Belgilardan birini bosing.

Amazoniya

Amazoniya — Gviana va Braziliya yassi tog'liklari oralig'idagi ulkan pasttekislik, materikning eng katta botqoqlashgan hududi. Iqlimi issiq va nam: yil bo'yi +24…+27 °C, yog'in 1500–3000 mm. Daryo tarmoqlari juda zich: Amazonka va uning irmoqlari tog'lardagi qor-muz va yomg'ir suvlaridan to'yinadi, toshqin paytida minglab km² o'rmonni suv bosadi.

Amazoniyaning katta qismini ko'p qavatli doim yashil ekvatorial o'rmonlar egallagan. Bu yerda tanasi juda yo'g'on seyba, qimmatli yog'och beruvchi sedrela, palmalar, Braziliya nomining kelib chiqishiga sabab bo'lgan qizil «pau-brazil» daraxti, kakao, geveya o'sadi. Suv bosmaydigan baland joylarda Braziliya yong'og'i ko'p. Daryolarda kaymanlar, anakonda, piranya, daryo delfinlari yashaydi.

Braziliya yassi tog'ligi

Braziliya yassi tog'ligi Amazonka va La-Plata pasttekisliklari hamda Atlantika okeani oralig'ida joylashgan. U eng qadimgi kristall va metamorfik jinslardan tuzilgan; ular orasida temir rudasi, olmos, oltin, marganets, uran konlari bor. Yuzasi chuqur daryo vodiylari bilan parchalangan.

Yassi tog'likning katta qismi subekvatorial va tropik, janubi esa subtropik mintaqada: yanvarda +22…+29 °C, iyulda +12 °C gacha, yog'in 1400–2000 mm. Okean bo'yida sernam doim yashil o'rmonlar o'sadi, okeandan uzoqlashgan sari ular butazorli va o'tli savannalar — kampos bilan almashinadi. Janubida Braziliya araukariyasi o'rmonlari va Paragvay choyi (mate) o'sadi. Savannalarda qizil bo'ri, nandu, tapir, ulkan chumolixo'r yashaydi.

And o'lkalari

Shimoliy And — ekvator yaqinidagi baland tog'lar: bu yerda balandlik mintaqalari eng ko'p, vulqonlar (Chimborasso, Kotopaxi) ko'p. Markaziy And — keng baland yassi tog'lik Altiplano, Titikaka ko'li, qurg'oqchil sohilda Atakama cho'li. Janubiy And — g'arbiy shamollar keltirgan mo'l yog'in tufayli o'rmonlar, muzliklar, fyordlar.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Janubiy Amerika qanday yirik o'lkalarga bo'linadi? Javob
Tog'li G'arb (And tog'lari) va Tekislikli Sharq.
2 Materikni o'lkalarga ajratishda nima asos qilib olingan? Javob
Relyefdagi tafovutlar, shuningdek iqlim va tabiat zonalarining birikmasi.
3 Amazoniya o'lkasining tabiati qanday? Javob
Ulkan botqoqlashgan pasttekislik; issiq va nam iqlim; zich daryo tarmog'i; ko'p qavatli doim yashil ekvatorial o'rmonlar.
4 Braziliya yassi tog'ligida qanday foydali qazilmalar bor? Javob
Temir rudasi, olmos, oltin, marganets, uran va rangli metallar.
5 Braziliya yassi tog'ligida tabiat zonalari qanday almashinadi? Javob
Okean bo'yidagi sernam o'rmonlardan ichkariga tomon butazorli va o'tli savannalar (kampos); janubida araukariya o'rmonlari.
6 Shimoliy, Markaziy va Janubiy Andning farqi nimada? Javob
Shimoliy And — ekvator yaqinida, balandlik mintaqalari ko'p; Markaziy And — Altiplano, Titikaka, Atakama; Janubiy And — sernam o'rmonlar, muzliklar, fyordlar.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7
  1. 1.Janubiy Amerika qanday ikki yirik o'lkaga bo'linadi?
  2. 2.Materikning eng katta botqoqlashgan hududi qaysi?
  3. 3.Braziliya nomi qaysi daraxt bilan bog'liq?
  4. 4.Titikaka ko'li qaysi o'lkada joylashgan?
  5. 5.Braziliya yassi tog'ligidagi savannalar qanday ataladi?
  6. 6.Mate (Paragvay choyi) qaysi o'lkada o'sadi?
  7. 7.Braziliya yassi tog'ligi qanday jinslardan tuzilgan?