Okeaniyaning iqlimi, tabiat zonalari va aholisi

Okeaniya iqlimi — yumshoq, iliq va sernam; Gavayi tog'larining rekord yog'inlari; tabiat zonalari: nam o'rmonlar va savannalar; kokos palmasi, non daraxti, kivi, kazuar; aholisi — papuaslar, melanezlar, polineziyaliklar, maorilar.

Okean yumshatgan iqlim

Okeaniyaning deyarli barcha orollari ekvatorial, subekvatorial va tropik iqlim mintaqalarida joylashgan; faqat Yangi Zelandiya va unga yaqin orollar subtropik va mo'tadil mintaqalarga to'g'ri keladi. Atrofni o'rab turgan ulkan okean iqlimni iliq va yumshoq qiladi: harorat fasllar bo'yicha ham, kun va tun orasida ham kam farq qiladi (kunduzi tushda ~+30 °C, kechasi ~+23 °C).

Yog'in ko'p — o'rtacha 2000–4000 mm. Ayniqsa tog'larning nam shamollarga ro'para yonbag'irlari sernam: Gavayi orolidagi Vaialeale tog'ida yiliga 10 000 mm dan ortiq yog'in yog'adi — bu Yerdagi eng sernam joylardan biri. Shamolga teskari yonbag'irlarda esa yog'in kam, u yerlarda savannalar bor.

📊 Iqlim diagrammasi (klimatogramma)

Ustunlar — har oydagi yog'in (mm), qizil chiziq — oyning o'rtacha harorati (°C). Stansiyani tanlang, ikkinchisini solishtirish uchun qo'shing.

Stansiya Solishtirish (harorat chizig'i)

Okeaniyada ham qor va muz bor! Yangi Gvineyaning 4400 m dan baland cho'qqilarida, ekvator yaqinida bo'lsa ham, kichik muzliklar saqlanib qolgan (hozir ular tez erib bormoqda). Yangi Zelandiyaning Janubiy Alp tog'larida esa katta muzliklar bor.

O'simliklar va hayvonlar

Orollarning asosiy qismi doim yashil nam o'rmonlar va savannalar bilan qoplangan. Eng qimmatli daraxtlar — kokos palmasi («hayot daraxti»: yong'og'i oziq va suv beradi, poyasi uy, barglari tom va savat bo'ladi), sago palmasi, non daraxti, banan, mango, shakarqamish. Yangi Zelandiyada daraxtsimon paporotniklar, ulkan kauri daraxti va boshqa endemiklar o'sadi.

Okean hayvonlarning orollarga tarqalishiga katta to'siq bo'lgan. Shuning uchun Okeaniyada sutemizuvchilar deyarli yo'q (faqat ko'rshapalaklar va odamlar keltirgan hayvonlar), qushlar esa juda ko'p. Yangi Gvineyada ulkan uchmaydigan qush — kazuar va go'zal jannat qushlari, Yangi Zelandiyada uchmaydigan kivi qushi (mamlakat ramzi), pingvinlar, albatroslar yashaydi.

Aholisi

Okeaniyada ~45 mln kishi yashaydi (Avstraliya bilan birga), orollarning o'zida esa 16 mln ga yaqin. Tub aholisi — papuaslar va melanezlar (Melaneziyada), mikroneziyaliklar va polineziyaliklar. Yangi Zelandiyaning tub aholisi — maorilar (aholining ~17 %); hozirgi aholining ko'pchiligi esa ingliz tilida so'zlashuvchi yangizelandiyaliklar.

Yangi Zelandiya, Gavayi, Yangi Kaledoniya, Yangi Gvineyada kelgindilar ko'p, aholining ko'pchiligi shaharlarda yashaydi. Kichik orollarda esa qishloq aholisi ustun. Mahalliy aholi kokos palmasi, banan, shakarqamish, ananas, qahva, kakao yetishtiradi, baliq ovlaydi, marvarid teradi. Tropik orollarning tiniq dengizi va marjon riflari millionlab sayyohlarni jalb qiladi.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Okeaniya orollari qaysi iqlim mintaqalarida joylashgan? Javob

Asosan ekvatorial, subekvatorial va tropik mintaqalarda; Yangi Zelandiya va unga yaqin orollar — subtropik va mo'tadil mintaqalarda.

2 Okeaniya iqlimining asosiy xususiyati nima? Javob

Okean ta'sirida iliq va yumshoq: harorat fasllar va kun-tun bo'yicha kam o'zgaradi, yog'in ko'p.

3 Okeaniyada qanday o'simliklar uchraydi? Javob

Kokos va sago palmalari, non daraxti, banan, mango, shakarqamish; Yangi Zelandiyada daraxtsimon paporotniklar va kauri.

4 Okeaniyada qanday hayvonlar yashaydi? Javob

Asosan qushlar: kazuar, jannat qushlari, kivi, pingvinlar, albatroslar; sutemizuvchilar deyarli yo'q.

5 Yangi Zelandiyaning tub aholisi kimlar? Javob

Maorilar.

6 Nega orollarga keltirilgan hayvonlar xavfli? Javob

Mahalliy hayvonlar, ayniqsa uchmaydigan qushlar ularga qarshi himoyaga moslashmagan — kalamush, mushuk va boshqalar ularni qirib yuboradi.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Okeaniya iqlimi qanday?
2.Yangi Zelandiyaning uchmaydigan ramziy qushi qaysi?
3.Yangi Zelandiyaning tub aholisi kimlar?
4.Tropik orollarning «hayot daraxti» deb qaysi daraxtni atashadi?
5.Nega Okeaniyada sutemizuvchilar deyarli yo'q?
6.Yangi Zelandiyada odamlar kelganidan keyin qirilib ketgan ulkan qush qaysi?
7.Qaysi orol-davlatlarga okean sathining ko'tarilishi xavf soladi?