Issiq mintaqalardagi tabiat zonalari

O'rta dengiz qattiq bargli o'rmon va butazorlari, subtropik musson o'rmonlari, subtropik va tropik cho'llar, savannalar, musson o'rmonlari va ekvatorial nam o'rmonlar; panda, yo'lbars, fil, orangutan va raffleziya.

Zonalar xaritasi

Issiq mintaqalarda tabiat zonalari ham xilma-xil: g'arbda O'rta dengiz sohillari, ichkarida cho'llar, sharq va janubda musson va ekvatorial o'rmonlar.

🌿 Yevrosiyo: tabiat zonalari

Mintaqani xaritada yoki ro'yxatdan tanlang. E'tibor bering: materik juda katta: mintaqa va zonalar shimoldan janubga ham, okeandan uzoqlashgan sari g'arbdan sharqqa ham almashinadi; tog'larda esa balandlik mintaqalari bor. (Chegaralar sxematik.)

Mintaqani tanlang.

Subtropik mintaqa

Qattiq bargli doim yashil o'rmon va butazorlar — O'rta dengiz sohillari. Yozgi qurg'oqchilikka moslashgan o'simliklarning barglari qalin, qattiq, mumsimon qavat bilan qoplangan — bug'lanish kam bo'ladi. Tosh eman, po'kak eman (uning po'stlog'idan probka tayyorlanadi), dafna, mirta, sarv o'sadi; tuproqlari jigarrang. Bu yerda qadimdan zaytun, uzum, anjir, anor, apelsin va limon yetishtiriladi, shuning uchun tabiiy o'rmonlar juda kam qolgan.

Subtropik musson o'rmonlari — Xitoyning janubi-sharqi, Yaponiyaning janubi: yozi juda sernam. Kameliya, kamforali dafna, magnoliya, bambuk o'sadi; choy butasining vatani shu yerlar. Bambuk o'rmonlarida noyob katta panda yashaydi, qoplon, gibbon maymunlari uchraydi.

Subtropik chalacho'l va cho'llar — Turon pasttekisligining janubi va Eron tog'ligi. Yozi juda issiq va quruq. Oq va qora saksovul, shuvoq, yantoq, qumda o'sadigan qum akatsiyasi, bahorda lolaqizg'aldoq va lolalar gullaydi. Jayron, echkemar, toshbaqa, kaltakesak va ilonlar, kemiruvchilar yashaydi. O'zbekiston cho'llari ham aynan shunday.

Tropik va subekvatorial mintaqalar

Tropik cho'llar — Arabiston yarimoroli va Tar cho'li: yil bo'yi issiq, yog'in juda kam. Rub-al-Xoli — dunyodagi eng katta yaxlit qumli cho'l. O'simliklar siyrak, vohalarda xurmo yetishtiriladi. Arabiston oriksi, yovvoyi eshak — onagr, sirtlon va chiyabo'rilar uchraydi.

Savannalar va siyrak o'rmonlar — Hindiston yarimorolining ichkarisi va Hindixitoyning quruqroq qismlari: baland o'tlar, akatsiya, palmalar va qurg'oqchilikda bargini to'kadigan sal va tik daraxtlari. Musson (fasliy nam) o'rmonlari — Gang vodiysi, G'arbiy Gat tog'lari, Hindixitoy: qimmatbaho tik daraxti (yog'ochi suvda chirimaydi), bambuk o'sadi; Gang deltasidagi mangr o'rmonlarida bengal yo'lbarsi yashaydi. Bu zonalarda hind fili, karkidon, maymunlar, kobra va pitonlar uchraydi.

📊 Iqlim diagrammasi (klimatogramma)

Ustunlar — har oydagi yog'in (mm), qizil chiziq — oyning o'rtacha harorati (°C). Stansiyani tanlang, ikkinchisini solishtirish uchun qo'shing.

Stansiya Solishtirish (harorat chizig'i)

Ekvatorial o'rmonlar

Ekvatorial nam o'rmonlar (gileya) — Malakka yarimoroli va Malayya arxipelagi: yil bo'yi issiq va nam, ko'p yarusli qalin o'rmonlar, ferralit tuproqlar. Ular o'simlik turlariga juda boy — faqat Malakka yarimorolida 7 mingdan ortiq tur o'sadi. Sumatra va Kalimantan o'rmonlarida dunyodagi eng katta gul — diametri 1 m ga yetadigan raffleziya ochiladi. Bu yerda malaycha «o'rmon odami» degan ma'noni bildiruvchi orangutan, gibbonlar, malay tapiri, Sumatra karkidoni va yo'lbarsi yashaydi.

🔑 Tayanch tushunchalar

❓ Savol va topshiriqlar

Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

1 Subtropik mintaqada qanday tabiat zonalari bor? Javob

Qattiq bargli doim yashil o'rmon va butazorlar, subtropik musson o'rmonlari, subtropik chalacho'l va cho'llar.

2 Nega O'rta dengiz o'simliklarining barglari qattiq va qalin? Javob

Yozgi qurg'oqchilikda suvni kam bug'latish uchun.

3 Cho'llar qaysi iqlim mintaqalarida uchraydi? Javob

Mo'tadil, subtropik va tropik mintaqalarda.

4 Savannalar Yevrosiyoning qayerlarida tarqalgan? Javob

Hindiston yarimorolining ichkarisi va Hindixitoyning quruqroq qismlarida.

5 Ekvatorial o'rmonlarda qanday hayvonlar yashaydi? Javob

Orangutan, gibbonlar, malay tapiri, karkidon, yo'lbars.

6 Katta panda qayerda yashaydi? Javob

Xitoyning subtropik musson o'rmonlaridagi tog'li bambukzorlarda.

✅ O'zingizni sinang

7 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

Ball: 0 / 7

1.Po'stlog'idan probka tayyorlanadigan daraxt qaysi?
2.Dunyodagi eng katta yaxlit qumli cho'l qaysi?
3.Choy butasining vatani qaysi zona?
4.Dunyodagi eng katta gul qaysi?
5.«O'rmon odami» ma'nosini bildiradigan hayvon qaysi?
6.O'zbekiston cho'llarida qaysi o'simlik o'sadi?
7.Gang deltasidagi mangr o'rmonlarida qaysi yirtqich yashaydi?