5-sinf geografiya III bob. Geografik xaritalar ⏱ 3 daqiqa o'qish

Amaliy mashg'ulot: ufq tomonlari, azimut va masofa

Ufq tomonlarini joyda aniqlash, kompas bilan azimut topish, azimut bo'yicha yurilgan yo'lni chizish, masofani o'lchash va masshtab bo'yicha masofa hisoblash bo'yicha amaliy topshiriqlar.

Bu darsda o'tgan uchta mavzuni amalda mustahkamlaymiz. Har bir topshiriqni avval daftaringizda yeching, so'ng pastdagi «Savol va topshiriqlar» bo'limida javobingizni tekshiring.

1-topshiriq. Ufq tomonlari

a) Siz yuzingiz bilan janubga qarab turibsiz. Sharq, shimol, janubi-g'arb va shimoli-sharq qaysi tomoningizda?

b) Hasan o'rmonda adashib qoldi. U qarab turgan tomonda daraxtlarning shoxlari siyrak va kalta, ortida esa uzun va zich. Zuhra esa cho'lda adashdi: u qarab turgan tomonda Quyosh endigina botmoqda. Ular qaysi tomonga qarab turibdi?

2-topshiriq. Azimut

a) Kompas ustiga qo'yilgan cho'pning bir uchi 90° ni ko'rsatmoqda. Ikkinchi uchi qaysi azimutni va ufqning qaysi tomonini ko'rsatadi?

b) O'quvchi A nuqtadan 360° bo'yicha 100 m yurib B ga, B dan 90° bo'yicha 100 m yurib D ga, D dan 180° bo'yicha 100 m yurib E ga keldi. Endi u A ga qaytish uchun qaysi azimut bo'yicha necha metr yurishi kerak? Yo'lni quyidagi chizmachida tekshiring:

🚶 Azimut bo'yicha yurish
Yo'l qismlarini qo'shing: azimut va masofa. Yo'l chizmasi chiziladi, oxirida esa boshlang'ich nuqtaga qaytish uchun azimut va masofa hisoblanadi.
Sh↑
    Masalan: 0° bo'yicha 100 m, 90° bo'yicha 100 m, 180° bo'yicha 100 m yuring. Boshlanish nuqtasiga qanday qaytasiz?

    3-topshiriq. Masofa

    a) Ikki guruh alpinist tog' etagigacha masofani o'lchadi: biri qadamlab, ikkinchisi o'lchov g'ildiragi bilan. Qaysi natija aniqroq va nima uchun?

    b) Abbos va Nigina yangi uylargacha masofani o'lchashdi: o'lchov g'ildiragi 75 marta «chiqillagan», qadamlar soni 150 ta bo'lgan. Masofa qancha? Ularning qadami necha sm?

    c) O'quvchilar A va B qishloqlar orasini 2 soatda piyoda bosib o'tishdi. Qishloqlar orasidagi masofa taxminan qancha?

    4-topshiriq. Masshtab

    a) Atlasdagi «Yarimsharlar tabiiy xaritasi»dan foydalanib, Toshkentdan Pekin va Qohiragacha masofani kilometrda aniqlang.

    b) 6000 km li masofa bir xaritada 20 sm, boshqasida 4 sm qilib tasvirlangan. Har bir xaritaning masshtabini aniqlang. Qaysi xarita yirikroq masshtabda?

    ❓ Savol va topshiriqlar

    Avval o'zingiz javob bering, so'ng tekshiring.

    1 1a. Janubga qarab turgan odamning sharqi, shimoli, janubi-g'arbi va shimoli-sharqi qayerda? Javob
    Sharq — chap tomonda, shimol — orqada, janubi-g'arb — o'ng-old tomonda, shimoli-sharq — chap-orqa tomonda.
    2 1b. Hasan va Zuhra qaysi tomonga qarab turibdi? Javob
    Daraxt shoxlari shimol tomonda siyrakroq bo'ladi — Hasan shimolga qarab turibdi (o'ngi — sharq, chapi — g'arb, orqasi — janub). Quyosh g'arbda botadi — Zuhra g'arbga qarab turibdi (o'ngi — shimol, chapi — janub, orqasi — sharq).
    3 2a. Cho'pning bir uchi 90° ni ko'rsatsa, ikkinchi uchi-chi? Javob
    270° ni — g'arb tomonni (qarama-qarshi yo'nalishlar 180° ga farq qiladi).
    4 2b. O'quvchi A nuqtaga qaytish uchun qanday yurishi kerak? Javob
    270° azimut (g'arb) bo'yicha 100 m: u kvadratning uch tomonini o'tdi, to'rtinchi tomoni qoldi.
    5 3a. Qaysi alpinistlar guruhining natijasi aniqroq? Javob
    O'lchov g'ildiragidan foydalangan guruhniki — g'ildirak har aylanishda bir xil masofa bosadi.
    6 3b. Abbos va Nigina o'lchagan masofa va qadam uzunligi qancha? Javob
    G'ildirak 75 marta aylandi — 75 m. 75 m ni 150 qadamda o'tishgan — qadam 50 sm.
    7 3c. 2 soatda piyoda bosib o'tilgan masofa qancha? Javob
    2 × 5 = taxminan 10 km.
    8 4b. Xaritalar masshtabi qanday? Javob
    6000 : 20 = 300 km → 1 : 30 000 000; 6000 : 4 = 1500 km → 1 : 150 000 000. Birinchi xarita yirikroq masshtabda.

    ✅ O'zingizni sinang

    6 ta savol · javobni bosing — darhol tekshiriladi

    Ball: 0 / 6
    1. 1.Shimolga qarab turgan odam orqasiga burilsa, ro'parasida qaysi tomon bo'ladi?
    2. 2.Cho'pning bir uchi 45° ni ko'rsatsa, ikkinchi uchi qaysi azimutni ko'rsatadi?
    3. 3.O'lchov g'ildiragi 120 marta aylandi. Masofa qancha?
    4. 4.3 soat piyoda yurgan odam taxminan qancha yo'l bosadi?
    5. 5.300 km/sm nomli masshtab sonli shaklda qanday yoziladi?
    6. 6.Kechqurun Quyosh botayotgan tomonga qarab turgan odamning o'ng tomoni qaysi?